مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران/ مدرسه الزهراء(س) استان زنجاندوفصلنامه علمی قرآن پژوهی «حکمت بالغه»2821-10304820241221Evaluation of Shalom Goldman's views about Prophet Yusuf (pbuh) in the Qur'anارزیابی دیدگاههای شالوم گولدمن درباره حضرت یوسف(ع) در قرآن73474110.22034/hb.2025.652.1100FAحسنرضایی هفتادرهیات علمی دانشگاه تهران0000-0001-5481-9327سیدمهدیانتظاریکارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابیصفرنصیریانگروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان تهرانJournal Article20240609Lowering the status of Prophets to eliminate them as role models of religious culture has been among the actions of antireligious people throughout history. On the contrary, one of the purposes of the Qur’ān is to revive the Prophets’ infallible character. Shalom Goldman, an American orientalist, has conducted extensive research on the representation of Prophet Joseph (a) in the Qur’ān. He holds views in this regard that lead to lowering the status of this great divine prophet. Consequently, this descriptive-analytical study has set out to address his views in this regard. According to Godlman, the Egyptian king’s dreams were confused indeed. If he intends by this claim that such dreams were nonsense and could not be interpreted, then his view is incorrect based on the qur’ānic assertion that the king’s dreams were interpretable. However, he just might mean that the dreams were mixed and diverse. Moreover, Goldman has relied on some distorted narrations to implicitly agree with the opinion that Prophet Joseph (a) had decided to commit the sensual sin or had an inclination to commit it, but refrained when he saw his Lord’s evidence. Such a view is rooted in the wrong literary interpretation of Qur’ān 12:24 as well as Goldman’s incorrect understanding of the high station of prophets and their infallibility. Finally, he has presented some people’s assertions to support his stance. Nonetheless, these assertions rely on narrations that look like Isrā‘īlīyyāt.
<strong> </strong>خدشهدار کردن جایگاه پیامبران الهی و تنقیص شخصیت آنها برای الگوزدایی از فرهنگ دینی، یکی از اقدامات مخالفان دین در طول تاریخ بوده است. در این راستا، یکی از اهداف قرآن، احیای شخصیت معصومانه پیامبران است. شالوم گولدمن (shalom goldman) خاورشناس امریکایی، پژوهشهای گستردهای درباره حضرت یوسف(ع) در قرآن انجام داده و دیدگاههایی را در این زمینه مطرح کرده که به تنقیص شخصیت این پیامبر بزرگ الهی انجامیده است. از این رو، در نوشتار حاضر، با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی دیدگاههای او درباره موضوع پیشگفته پرداخته شده است. به باور گولدمن، خوابهای پادشاه مصر، بیمفهوم بوده است. این مطلب در حالی است که به استناد آیات قرآن، خواب پادشاه کاملاً استوار و دارای تأویل بود و بر همین اساس، حضرت یوسف(ع) توانست آن را تعبیر کند. شالوم گولدمن درباره مراوده جنسی بانوی عزیز مصر با حضرت یوسف(ع)، دیدگاهی را مطرح میکند که بر اساس آن، حضرت یوسف(ع) تصمیمش را بر گناه گرفته بود و ضمن انجام مقدمات آن، با دیدن برهان پروردگارش از تصمیم خود عقبنشینى کرد. چنین دیدگاهی، علاوه بر خطا در تفسیر ادبی دقیق از آیه 24 سوره یوسف، از شناخت نادرست گولدمن نسبت به مقام منیع انبیاء و عصمت آنها نشأت گرفته است. وی درباره ماهیت این برهان نیز اقوالی را مطرح کرده است. این اقوال، مستند به روایاتی بوده که شبیه به اسرائیلیات هستند. پر واضح است که اسرائیلیات تا چه اندازه بیپایه و اساسند.https://hekmate-baleghe.whc.ir/article_741_2e65f2f2fdaf6c699b223c61b1b5ab89.pdfمرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران/ مدرسه الزهراء(س) استان زنجاندوفصلنامه علمی قرآن پژوهی «حکمت بالغه»2821-10304820241221Examining the Alleged Inconsistency Between the Verse of the Intermission of Messengers and the Verse on the Universality of Warnersبررسی انگارۀ ناسازگاری آیۀ فترت رسولان با آیۀ فراگیری منذران355571710.22034/hb.2025.759.1115FAمحمدنقیبزادهاستادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)Journal Article20240817The concept of a “warner” (nadhir) in the Qur’an has a very broad scope and is said to have been present among nearly all peoples throughout history. On the other hand, verse 19 of Surah al-Ma’idah introduces the idea of an intermission (fatrah) between prophets. This study, using a descriptive-analytical method, addresses the presumed inconsistency between these two propositions, aiming to resolve the apparent contradiction between the verses. The presence of a prophet among people is a matter of potentiality, and it is possible that, due to certain obstacles, the people of a particular region or era may have been temporarily deprived of guidance. Such obstacles to guidance create the conditions necessary for human free will, which is itself an essential requirement for the formation of the “best possible order” (nizam ahsan) in creation. This is because, in the material world—where conflicts and interferences exist—human perfection can only be realized through free will. From the interconnection of the concepts of the best possible order, conflict, and free will, it follows that the failure of some prophetic messages to reach certain individuals does not contradict divine wisdom in guiding humanity; rather, it is a necessary consequence of the conflicts inherent in the best possible order.
نذیر در قرآن گسترۀ بسیار وسیعی دارد و تقریباً در همۀ اقوام تاریخ حضور داشته است. از سوی دیگر در آیۀ 19 مائده، فترت میان انبیاء مطرح شده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی به پندار ناسازگاری این دو گزاره پرداخته است. وجود نبیّ در میان مردم در حد اقتضاء بوده و امکان داشته است در اثر برخورد با مانع، موقتاً مردم منطقه یا برههای خاص، محروم از هدایت شوند. موانع هدایت، زمینهساز شرائط اختیار هستند و اختیار انسان نیز از لوازم ضروری تشکیل نظام أحسن در آفرینش به شمار میرود زیرا در عالَم مادی که تزاحم در آن یافت میشود استکمال انسان تنها با اختیار وی معنا دارد. از پیوند مفاهیم نظام أحسن، تزاحم و اختیار به دست میآید که نرسیدن پیام برخی از انبیاء به برخی از انسانها با حکمت الهی در هدایت انسان منافات ندارد بلکه از لوازم تزاحم در نظام أحسن است.<br />نبوت، إنذار، دورۀ فترت، نظام أحسن، اختیارhttps://hekmate-baleghe.whc.ir/article_717_788d986905533aba051261497ecffcbb.pdfمرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران/ مدرسه الزهراء(س) استان زنجاندوفصلنامه علمی قرآن پژوهی «حکمت بالغه»2821-10304820241221Theoretical Analysis of the “Expertise” Theory in Qur’anic Exegesis and Its Mechanismتحلیل نظریّه تفسیری «کارشناسی» و مکانیسم آن865774410.22034/hb.2025.1276.1203FAسید محسنکاظمیعضو هیئت علمی جامعة المصطی العالمیّه، مچتمع عالی فقه و معارف، گروه قرآن0000-0003-2313-4063Journal Article20250503For disciplines such as jurisprudence and exegesis (tafsir), which deal with revelatory texts, there are overarching strategies for attaining knowledge and assessing the validity of propositions. The selection of any of these strategies is based on foundational principles, aligned with objectives, and necessitates specific methodologies. The Expert Theory (Nazariye-ye Karshenasi), whose initial foundation was laid by Ayatollah Mesbah Yazdi, extends beyond conventional discussions of solitary interpretive narrations (khabar al-wāhid tafsiri). Its scope of validity also goes beyond the usual boundaries of typical reliability (wuthūq nawʿī), encompassing both legal verses (āyāt al-ahkām) and rulings (ahkām). Accordingly, the intended meaning of "interpretive authority" (hujjiyyat tafsiriyya) here is "a degree of theoretical preference based on the epistemological theory of correspondence," which is achieved "within the framework of criteria accepted by people of sound intellect (ʿuqalāʾ)." This theory is supported by numerous foundations, such as: the adherence of exegesis to the overarching strategies of sciences in discovery and verification, the uniformity in validating speculative indications within exegesis, and others. Regarding the interpretive mechanism, it also encompasses introspective, extrospective, and intertextual approaches within exegesis. The main objective of this paper is to analyze the nature, foundations, and mechanism of this perspective.
برای دانشهایی همچون دانش فقه و نیز دانش تفسیر که با متون وحیانی سر و کار دارند راهبردهای کلانی در رسیدن به معارف و سنجش اعتبار گزارهها وجود دارد که گزینش هر یک از آنها، مبتنی بر مبانی، متناسب با اهداف، و مقتضی روشهای خاصّی است. نظریّه کارشناسی که بنای اولیّه آن توسّط آیتالله مصباح پایهریزی شده است، در فراتر از مباحث خبرواحد تفسیری جاری شده و دامنه اعتبار آن نیز فراتر از حدود وثوق نوعی در اعمّ از آیات حِکَمی و احکامی میگردد. بر اساس این نظریّه مراد از حجیّت تفسیری «درجهای از رجحان نظری مبتنی بر تئوری معرفتشناختی انطباق» است که «در چارچوب معیارهای مورد پذیرش نوع عقلا» حاصل شده باشد. این نظریّه از مبانی متعددی چون: تبعیّت تفسیر از راهبردهای کلان علوم در کشف و سنجش، وحدت رویّه اعتبار ظنون در تفسیر، و... برخوردار بوده و در خصوص مکانیسم تفسیری نیز رویکردهای درونگرا، برونگرا و بینمتنی در تفسیر را پوشش میدهد. تحلیل ماهیّت، مبانی و مکانیسم این نظریّه دغدغه این نظریّه میباشد.https://hekmate-baleghe.whc.ir/article_744_0537fb40a68c18da59a35c2bfe1ca554.pdfمرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران/ مدرسه الزهراء(س) استان زنجاندوفصلنامه علمی قرآن پژوهی «حکمت بالغه»2821-10304820241221A critical study of the views of Sunni commentators on the interpretation of verse 96 of Tahaمطالعۀ انتقادی دیدگاههای مفسران اهلسنت در تفسیر آیۀ 96 طه1138774310.22034/hb.2025.1360.1218FAسمیهمقیمیرئیس اداره معارف قرآن و اهل بیت حوزه های علمیه خواهرانسید محمودطیب حسینیدانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاهJournal Article20250603Verse 96 of Sūrat Ṭāhā — “He said, ‘I perceived what they perceived not, so I took a handful from the trace of the Messenger and cast it away; thus did my soul entice me’” — recounts the episode of al-Samiri and his motive for introducing calf-worship among the Children of Israel. Muslim exegetes have presented divergent interpretations of this verse. This study explores the views of Sunni commentators and, employing a descriptive-analytical approach, seeks to address the question: How have Sunni exegetes interpreted this verse? Through a critical review and thematic analysis of their interpretations, the article demonstrates that the dominant exegetical position proves problematic in seven out of eight major interpretive dimensions. Despite certain ambiguities, the interpretation proposed by Abū Muslim al-Iṣfahānī (d. 322 AH) emerges as the more coherent and plausible reading, especially when refined and supplemented. According to Abū Muslim—whose rationalist approach has gained recognition among numerous modern exegetes—the term “al-rasūl” refers to Prophet Moses (peace be upon him), and “athar” denotes his religious teachings and tradition, rather than the dust beneath Gabriel’s horse. Hence, in response to Moses’ reproach, al-Samiri claims to have attained a form of insight inaccessible to the rest of the Israelites. He initially adopted certain of Moses’ teachings, but, finding them beyond the people’s comprehension, abandoned them and fashioned the golden calf to satisfy their demand for a visible deity (cf. al-Aʿrāf 7:138).
آیۀ 96 سورۀ طه: «قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْیبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها وَ کَذلِکَ سَوَّلَتْ لِی نَفْسِی»، از فتنه سامری و انگیزه وی برای رواج گوسالهپرستی در میان بنیاسرائیل خبر میدهد. در تفسیر این آیه شریفه، دیدگاههای مختلف و شگفتی از سوی مفسران بیان شده است. در مقاله حاضر، دیدگاههای مفسران اهل سنت در تفسیر این آیه، بررسی و با روش توصیف و تحلیل، در صدد پاسخ به این سؤال برآمده است که مفسران اهل سنت، چه دیدگاههایی در تفسیر عبارت یادشده از آیه 96 طه ارائه دادهاند؟ و دیدگاه آنان، بهویژه دیدگاه مشهور و رایج میان اهل سنت، چگونه ارزیابی میشود؟ با بازخوانی دیدگاههای مفسران اهلسنت و تحلیل دادهها، 8 مسئله از آیه یادشده به بحث گذاشته شد و با نقد دیدگاههای مشهور، دیدگاه صحیحتر در تفسیر آیه شریفه معرفی شد. بهنظر میرسد مقصود از «رسول» در آیه شریفه، حضرت موسی(ع)، مقصود از «اثر»، سنت و روش موسی(ع) در دینداری و نه خاک زیر پای اسب جبرئیل و مقصود از «نبذتُها»، به دورافکندن سنت و تعالیم موسی(ع) و نه ریختن خاک زیرپای جبرئیل در گوساله بوده است.https://hekmate-baleghe.whc.ir/article_743_5c572eca050594c7bc3c36e7e8ab9550.pdfمرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران/ مدرسه الزهراء(س) استان زنجاندوفصلنامه علمی قرآن پژوهی «حکمت بالغه»2821-10304820241221Interpretive analysis of the prediction of the coming of punishment on the people of Yunus (verse 98 of Surah Yunus)تحلیل تفسیری بداانگاری نزول عذاب بر قوم یونس ( ایه 98 سوره یونس)14111574010.22034/hb.2025.1247.1202FAطلعتحسنی بافرانیگروه علوم قران و حدیث. دانشکده الهیات. دانشگاه قم0000-0002-2895-1487فاطمهایمن شهیدیگروه علوم قران و حدیث. دانشکده الهیات. دانشگاه قمJournal Article20250501Verse 98 of Surah Yunus has been interpreted through three distinct perspectives in exegetical literature, reflecting the intellectual foundations of commentators. One perspective refers to the prevention of divine punishment before its descent or prior to the appearance of its signs, which could support the occurrence of bada' (divine change<strong> </strong>in decree). The other two perspectives explain the prevention of punishment after its descent or after people observe its signs. The term "bada'" is not explicitly mentioned in commentaries on this verse, except in a few exegetical works such as al-Ayyashi's commentary. The necessity of examining this issue stems from the fact that bada' is among key discussions in understanding the relationship between divine knowledge and God's legislative and creative will. This relationship impacts the worldview of Muslims. This research employs a descriptive-analytical method with a comparative methodology to analyze different interpretations. The study examines the possibility of applying the concept of bada' to this verse. Research findings, based on the context of verses and analysis of the word "kashafna" (We removed), confirm the view of preventing punishment before its descent or the appearance of its signs. This constitutes an instance of divine bada'. This finding aligns with the narration from Imam Sadiq (peace be upon him): God did not exercise bada' in anything except that it was in His knowledge before it appeared to Him.آیه ۹۸ سوره یونس در تفاسیر با سه رویکرد متفاوت ترجمه شده که منعکسکننده مبانی فکری مفسران است. ضرورت بررسی این موضوع از آن جهت است که بداء از مباحث کلیدی در فهم رابطه علم الهی، اراده تشریعی و تکوینی خداوند است که بر جهانبینی مسلمانان تأثیر دارد. رویکرد نخست به رفع عذاب قبل از نزول یا ظهور علائم آن اشاره دارد که میتواند مؤید وقوع بداء باشد، درحالیکه دو رویکرد دیگر، رفع عذاب را پس از نزول یا مشاهده علائم آن توسط قوم تبیین میکنند. واژه “بداء” صراحتاً در هیچیک از تفاسیر بیان نشده است. این پژوهش با روش تطبیقی-تحلیلی، ترجمههای مختلف را واکاوی میکند تا امکان انطباق مفهوم بداء بر این آیه را بررسی نماید. نتایج پژوهش با استناد به سیاق آیات و تحلیل واژه “کشفنا”، دیدگاه رفع عذاب پیش از نزول یا ظهور علائم را تأیید میکند که مصداقی از بداء الهی است. این یافته همسو با روایت امام صادق(ع) است: “ما بَدا للهِ فی شیءٍ إلّا کانَ فی عِلمِهِ قبلَ أن یَبدُوَ لَهُ”؛ خداوند در هیچ امری بداء نکرد مگر آنکه در علم او پیش از بداء بوده است.https://hekmate-baleghe.whc.ir/article_740_edfbe1afcf9246bb0d40eb4d8027d90f.pdfمرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران/ مدرسه الزهراء(س) استان زنجاندوفصلنامه علمی قرآن پژوهی «حکمت بالغه»2821-10304820241221A Comparative Study of the Verses of Disavowal (Barāʾa) in al-Mīzān and al-Manār Tafsīrsمطالعه تطبیقی آیات برائت از منظر تفسیر المیزان و المنار16414374210.22034/hb.2025.1264.1200FAفاطمهنجفیطلبه سطح سه، موسسه آموزش عالی حوزوی نورالزهرا(س)، زنجان، ایران.امیدقربانخانیاستادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران0000-0001-9363-9222Journal Article20250424The verses of disavowal (Barāʾa), which were revealed in the ninth year after Hijra and proclaimed during the Hajj pilgrimage by Imam ʿAlī (AS), are among the contested verses between Shia and Salafi exegetes. Considering that <em>al-Mīzān</em> (from the Shia tradition) and <em>al-Manār</em> (from the Salafi tradition) are two influential and contemporaneous tafsīrs that have significantly shaped later interpretations—and both employ the method of interpreting the Qur’an by the Qur’an—this study examines the verses of Barāʾa from the perspectives of these two tafsīrs. The main research question explores the similarities and differences between <em>al-Mīzān</em> and <em>al-Manār</em> regarding these verses. The aim is to achieve a clearer understanding of the verses and to compare the viewpoints of these two scholars. The study adopts a comparative approach and utilizes a library-based research method.The findings indicate: 1. Both ʿAllāma Ṭabāṭabāʾī and Rashīd Riḍā interpret <em>barāʾa</em> as distancing from anything detested or undesirable. 2. Rashīd Riḍā views the ruling of disavowal as purely legislative (tashrīʿī), whereas ʿAllāma considers it not only legislative but also a declarative judgment (ḥukm and qaḍāʾ). 3. In verse 5 of Sūrat al-Tawbah, the referents of disavowal are seen as sequential by ʿAllāma and as discretionary by Rashīd Riḍā. 4. Both Shia and Salafi traditions accept that Imam ʿAlī (AS) announced the verses of disavowal, but Shia scholars interpret the narrations of this event as proof of Imam ʿAlī’s superiority, while Salafi scholars cite the narrations but reject such an implication.<br /> آیات برائت که در سال نهم هجری نازل و توسط امام علی(ع) در مراسم حج ابلاغ شد، از جمله آیات مورد اختلاف میان مفسّران شیعه و سلفیه است. با نظر به آن که تفسیر المیزان از شیعه و تفسیر المنار از سلفیه، دو تفسیر همعصر، جریانساز و تاثیرگذار بر تفاسیر بعد از خود بوده و هر دو از روش قرآن به قرآن بهره جستهاند و همچنین علامه طباطبایی به جهت رویکرد ضد شیعی رشیدرضا در موارد متعددی به نقد دیدگاههای او پرداخته است، پژوهش حاضر به بررسی آیات برائت از مشرکان از منظر این دو تفسیر پرداخته و این سؤال را پی جسته-است که المیزان و المنار درباره آیات برائت چه نقاط اشتراک و افتراقی دارند؟ هدف از این مطالعه فهم بهتر آیات شریفه و مقایسه دیدگاههای دو اندیشمنداست، لذا رویکرد آن تطبیقی و روش گردآوری اطلاعات در آن کتابخانه-ای است. یافتههای پژوهش نشان میدهد: 1. مفهوم برائت نزد علامه و رشیدرضا، دوری از هر چیز مکروهاست؛ 2. رشیدرضا حکم برائت را صرفاً تشریعی دانسته ولی علامه قائل به صرف تشریع نیست و آیه 1 سوره توبه را انشاء حکم و قضاء بر برائت نیز میداند؛؛ 3. مصادیق برائت در آیه پنج سوره توبه از دیدگاه علامه ترتیبی و از نظر رشیدرضا تخییری هستند؛ 4. اعلان آیات برائت توسط امام علی (ع) مورد قبول شیعه و سلفیه است؛ با این تفاوت که شیعه روایات این ماجرا را دالّ بر افضلیت امام علی (ع) میداند ولی سلفیه، ضمن نقل روایات، دلالت آنها بر افضلیت حضرت را نمیپذیرند.https://hekmate-baleghe.whc.ir/article_742_e94550c93cd70fe748e6982b3439ad3b.pdf